Hieronder volgt een interview door Petra Jorissen bij Amadou en Miriam in Afrika, zelf vind ik dit een zeer indrukwekkend interview. Graag sta ik open voor nog meer indrukwekkende interviews zoals deze, die natuurlijk wel betrekking hebben op de visuele handicap.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Helden op stokken -- Gehandicapt in Afrika --

Europa kent veel hulpmiddelen, maar in Afrika leven mensen samen, je staat er niet alleen voor!

72 Procent van de Malinese bevolking leeft onder de armoedegrens. Er zit weliswaar wat goud in de grond, maar de Sahara rukt steeds verder op. Mali heeft één belangrijk exportproduct: muziek. Een groot aantal Malinese muziekanten boekt ondertussen wereldwijd succes. Zoals het blinde echtpaar Mariam en Amadou. In april 2007 organiseerde het duo, in samenwerking met Franse artiesten, voor de derde keer het muziekfestival Paris-Bamako. De opbrengst daarvan is voor het blindeninstituut in Bamako.

De chauffeur van het transferbusje op het Parijse vliegveld Charles de Gaulle reageert enthousiast als ik zeg dat ik de muzikanten ga interviewen. ‘Oui, Mariam et Amadou, le couple aveugle, je connais!’ Spontaan zet hij de melodie van Dimanche à Bamako in, een nummer van de CD dat ook veel Europese liefhebbers van wereldmuziek bekent in de oren klinkt. Die twee opzoeken na het concert zoals in Nederland telefonisch afgesproken, is op zichzelf al topsport. Ploeteren per rolstoel door een enorme zandvlakte vol kuilen bij een temperatuur van 46 graden is, gelukkig, geen dagelijkse activiteit.

Uiteindelijk vind ik ze, in het pikkedonker. Zittend onder een afdakje op simpele stoeltjes van plastic draad ogen ze als een koningspaar. Mariams schoenen staan onder de stoel. Elegante voeten met keurig gelakte nagels wiebelen onrustig heen en weer. Amadou belt met twee mobiele telefoons tegelijk, en spreekt iets in op een dictafoon. Ik pak Mariams hand, zeg wie ik ben en wat ik kom doen en laat terloops volgen dat ik in een rolstoel zit. ‘Oui, j’ ai vu’, zegt Mariam droogjes, doelend op de rolstoel. Laat ik nou altijd gedacht hebben dat Mariam blind was. Ze kijkt onverstoord recht voor zich uit. Moe of blasé, maak dat maar eens op uit ogen achter een donkere bril. Jawel, ze weet dat er uit Nederland gebeld is voor een interview, maar ze moeten zoveel: radio, televisie, het is bijna Pasen, familiebezoek, hun nieuwe huis is niet op orde. Dat moet ik begrijpen. Kort overlegt ze met Amadou in het Bambara. Dat het enerverend is zeg ik lacherig van alle heisa om het koningspaar te pakken te krijgen. ‘Oui madame, la vie n’est pas facile’, is haar gedecideerde reactie. OK dan, een klein uurtje kan er af. Als ik dinsdag bel kan het interview misschien woensdag plaats vinden. Misschien…

Breedbeeld televisie
Na nog wat telefoontjes over en weer vindt het bezoek dan toch plaats. Dat het duo geprivilegieerd is blijkt ook uit hun gloednieuwe stenen huis met meerdere verdiepingen. Die zie je niet veel is Mali’s hoofdstad Bamako, waar nog overal open rioleringen zijn en het overgrote deel van de bewoners onder golfplaten daken leeft. Het is donker en koel in de ruime woonkamer. Drie ventilatoren draaien om het hardst aan het plafond. Een enorme breedbeeldteevee staat aan. Amadou Bagayoko staat roerloos in de kamer naast een manshoge, in mijn ogen ouderwetse, westers ogende staande klok. Zo’n klok verwacht je niet bij Afrikanen. Waar Mariam is vraag ik. ‘Eh, ze is ziek en ze slaapt.’ Da’s een forse tegenvaller. Of het boek een commerciële bedoeling heeft vraagt Amadou. De gids van het hotel heeft me eerder verteld dat ik een heleboel cefa’s (West Afrikaanse munteenheid) mee moet nemen, het couple aveugle vraagt vast veel geld voor een interview. Maar over een vergoeding wordt verder niet gerept. Amadou heeft vanaf zijn geboorte staar. Tot zijn zestiende zag hij nog wat, en ging hij naar een gewone school. Amadou is niet afkomstig uit een muzikale familie. Als tweejarige begon hij tijdens een bruiloft spontaan te trommelen op de djembee. Op tienjarige leeftijd speelde hij harmonica en fluit en rond zijn veertiende stapte hij over op gitaar. En Mariam? ‘Oh, zij begon al op haar zesde te zingen, op feesten en bruiloften en kreeg daar geld voor, omdat ze zo prachtig zong. Mariam zong van jongs af aan liedjes van de radio na. Mariam is vanaf haar vijfde slechtziend. Toen werd ze ziek, mazelen en malaria. Die combinatie maakte dat ze, net als veel Malinese kinderen haar gezichtsvermogen grotendeels verloor. Nee, Mariam is niet helemaal blind. Ze ziet wel wat, ze ziet kleuren en eh, ze ziet de zon.’

Eigen orkest
In 1973 opende het blindeninstituut in Bamako haar deuren. Mariam begon er op vijftienjarige leeftijd met braille te leren en later, met het oog op een toekomstig beroep, stoffen te verven. Amadou werd op zijn zestiende volledig blind. Hij zat al volop in de muziek, speelde gitaar in het Orchestre National du Mali en in de destijds bekende band Les Ambassadeurs, een orkest onder leiding van Kanté Manfila, een van Afrika’s beste gitaristen. Ook hij ging in 1979 naar het blindeninstituut. Hij leerde er braille, rekenen, muziektheorie, solfège en, zeker niet onbelangrijk, zich zelfstandig te bewegen in de ruimte. Het instituut beschikte over allerlei muziekinstrumenten, en over een eigen orkest met getalenteerde mensen waar Amadou al snel deel van uitmaakte. ‘In dat orkest zaten vooral mensen met talent voor feesten.’ En, in 1980 ontmoette hij er ook zijn levenspartner en partner in de muziek Mariam Doumbia. Of hij me een goede en een vervelende herinnering aan het instituut kan vertellen, vraag ik hem. Een vraag die hem in verlegenheid brengt. Het wordt stil aan tafel. ‘Eh, wel een goede herinnering’, klinkt het aarzelend. Er verschijnt een brede glimlach onder zijn goudomrande donkere designbril. Dan, ‘ons huwelijk in 1980, toen we nog op het instituut zaten, dat is een mooie herinnering. Er was een groot feest.’ De slechte herinnering laat op zich wachten. Ondertussen klinkt er een ringtone, de melodie van Dimanche à Bamako, een van zijn drie mobiele telefoons vraagt zijn aandacht. Als Amadou uitgepraat is aan de telefoon herneemt hij meteen het gesprek.‘Tsja, die slechte herinnering…, de leraren hielden echt veel van de kinderen op het instituut, dus ja… En, wij hebben recht op onderwijs aan zo’n instituut. Je leert de essentialia als braille lezen en stoklopen, heel goed. Ik wou altijd de beste zijn.’ Het klinkt bijna verontschuldigend. Heeft hij werkelijk niets negatiefs vertellen of is er iets heel anders aan de hand? vraag ik me ondertussen af. De negatieve verhalen over betutteling en beknotting van Nederlandse gehandicapte instituutsbewoners indachtig. Op naar het volgende onderwerp: de reactie van hun ouders op hun huwelijk. ‘Natuurlijk, onze ouders waren ongerust. Ze vroegen zich af wie het eten moest koken. Maar kinderen opvoeden is helemaal niet moeilijker als je blind bent. Hier in Afrika leven mensen samen, je staat er niet alleen voor. Familie, buren, ze zijn altijd in de buurt. Het leven hier is erg verschillend van het leven in Europa, misschien is het wel gemakkelijker. In Europa is het technologisch gezien beter. Als blinde kun je op keramische kookplaten koken of met behulp van een magnetron, maar hier koken andere mensen voor ons. Europa biedt ook veel anderen technologische voorzieningen, zoals aangepaste computers. Maar in Europa ben je wel alleen. Hier heb je altijd mensen om je heen, en hulp.’ Het echtpaar heeft drie kinderen, twee daarvan zijn ernstig slechtziend. Hun slechtziende dochter woont ook in het grote huis in Bamako, ze studeert voor journaliste. De oudste zoon heeft zich op de rapmuziek gestort.

Muziek voor iedereen
Of blinde kinderen ook naar een gewone school gaan in Mali? ‘Ja, dat kan  tegenwoordig hier ook, tot op zekere hoogte. Het voordeel  van speciaal onderwijs is de kleine klassen en de aangepaste lesmethoden en materialen. Maar als een gewone school over aangepast lesmateriaal beschikt gebeurt dat hier ook wel. Blinde kinderen gaan soms naar het regulier vervolgonderwijs.’ Wat hun wederzijdse ouders ervan vonden dat het paar de muziek in ging? ‘Oh, mijn ouders waren er tevreden mee. In tegenstelling tot veel West Afrikaanse ouders, moedigden ze me juist aan. Ze leerden me liedjes, mijn vader gaf me instrumenten. Nee, dat is niet gebruikelijk in Afrika, muziek maken wordt hier niet als een serieus beroep beschouwd. Muziek is iets voor griots, oudere, wijze muzikanten die bijvoorbeeld de geschiedenis van een dorp of een familie bezingen op bruiloften, feesten, begrafenissen en andere plechtige gebeurtenissen. Griots (spreek uit: gree-ohs) zingen alleen in kringen van vooraanstaande mensen. Wij richten ons niet op de geschiedenis, maar op de samenleving van nu. Wij maken heel andere muziek, muziek voor iedereen.’ ‘Bepalend is dat zowel mijn ouders als die Mariam welgesteld waren. Mijn vader zat in het leger en die van Mariam was leraar. Hij had lang geleden al in een luxe auto.’ In eerste instantie waren de ouders niet enthousiast over het instituut. Ze vreesden dat het op zou leiden tot het beroep van bedelaar. Dat is in het geheel niet het geval, aldus Amadou. Er zijn leerlingen afgestudeerd die inmiddels advocaat, leraar en arts zijn. ‘Nog niet zo lang geleden was het anders, toen werden blinde kinderen thuis gehouden, verborgen. Het lijkt erop dat kinderen die op het blindeninstituut gezeten hebben tegenwoordig betere beroepskansen dan niet-blinde kinderen hebben.’

Politiek
Of politici steun bieden aan blinde mensen. ‘Ja, de politiek heeft een plan voor armoedebestrijding en bemoedigt arme en gehandicapte mensen, vooral in moreel opzicht. De overheid betaalt bijvoorbeeld de opleiding aan het instituut, maar veel geld heeft die niet.’ Amadou zou dat anders willen. Er zou wetgeving moeten komen voor de sociale zekerheid. En een wet die blinde mensen beschermt, een wet die maakt dat er meer blinde mensen betaald kunnen werken. Er zou meer speciale werkgelegenheid voor blinden moeten komen. ‘De  overheid geeft jaarlijks zo’n zes miljoen cefa’s aan instituten voor blinden en slechtzienden, maar dat is te  weinig. Ze zou minstens 7 miljoen cefa’s moeten geven.’ Het blindeninstituut krijgt verder geld van organisaties als  De Lions Club International en Rotary. Maar ook dan zijn er nog tekorten. ‘Braillecomputers en andere speciale leer- en hulpmiddelen voor blinden zijn in Mali niet te koop, die moeten uit Frankrijk komen. Wij weten weliswaar waar we ze moeten halen, maar ze zijn erg kostbaar.’

Toiletten en matrassen
Met de opbrengst van het festival Paris – Bamako kan het instituut iets extra’s doen. Er wordt een aantal nieuwe toiletten gebouwd, de braillebibliotheek wordt aangevuld, er is weer geld voor nieuwe lesmethoden en een aantal matrassen is dringend aan vervanging toe. Hoofdsponsor van het festival is Alain Mikli, Parijse ontwerper van designbrillen. Jawel, ook het duo draagt prachtig vormgegeven brillen van zijn hand. Ze hebben ieder maar liefst een stuk of twaalf exemplaren in alle kleuren van de regenboog. Jaren geleden ontmoette Amadou de ontwerper in Parijs, en voor het derde achtereenvolgende jaar heeft Mikli een enorm bedrag geschonken. Ontspannen is er niet bij. ‘Gewoon niks doen is moeilijk voor ons. Als we geen concert hebben dan hebben we wel interviews, hebben we geen interviews dan hebben we bezoek en talloze andere dingen te regelen. Altijd. Een dag niets doen en gewoon uitrusten? `Hoe kom je erbij?’ Een van de drie telefoons gaat weer. Amadou slaat aan het regelen. ‘Soms is het teveel. Mariam is tegenwoordig nerveus vanwege al die drukte.’

DE BEROEMDSTE BLINDE POPSTER, MISSCHIEN WEL ALLER TIJDEN.....

Steveland Morris Judkins Hardaway (Saginaw (Michigan), 13 mei 1950) is een Amerikaans pop-zanger en componist. Hij is bekend geworden onder de naam Stevie Wonder.

Wonder werd vlak na zijn geboorte blind en leerde al vanaf zeer jonge leeftijd enkele instrumenten zoals de mondharmonica, piano en drumstel te bespelen. In 1962 werd hij ontdekt door Ronnie White (lid van The Miracles). In 1963 kwam het bekende liedje Fingertips uit, onder de naam Little Stevie Wonder. Het werd de start van een grootse carrière en Stevie’s eerste nummer 1-hit in de Verenigde Staten. Enkele van zijn hits uit de jaren zestig en zeventig zijn Uptight (everything's alright) (1965), Blowin' in the Wind (1966), I was made to love her (1967), For once in my life (1968), Signed, sealed, delivered I'm yours (1970), Superstition (1972) en You are the sunshine of my life (1973).

In de jaren 70 verloor hij na een ernstig auto-ongeluk, waarbij hij hersenletsel opliep, ook nog zijn reuk- en smaakzin. In het midden van de jaren 70 maakte hij zijn grootste creatieve meesterwerk Songs in the key of life, waar heden ten dage nog steeds veelvuldig van wordt gesampled en waarvan de nummers ook nog steeds door veel andere artiesten worden gecoverd, zoals I wish, As, Sir Duke en Pastime paradise. Eind jaren '70 deed hij veel voor de 'black awareness' van de zwarte Amerikanen en hij heeft er mede voor gezorgd dat de geboortedag van Martin Luther King in de Verenigde Staten een nationale feestdag is geworden.

Begin jaren '80 richtte hij zijn eigen platenlabel, Wondirection. In 1984 scoorde hij met zijn single I Just Called to Say I Love You zijn grootste hit in Nederland. De clip hiervan is tijdens een Nederlands concert opgenomen.

Top 5 Stevie Wonder Nederlandse top 40 hoogste positie
1. I just called to say I love you - (3 weken) nr. 1 (totaal 17 weken)
2. Master Blaster - nr. 2 (totaal 13 weken)
3. How come how long - nr. 2 (totaal 13 weken)
4. Ebony and ivory - nr. 3 (totaal 9 weken)
5. I Wish - nr. 4 (totaal 9 weken)

Bron: Wikipedia

Bron: Petra Jorissen in DCDD-nieuwsbrief, gepubliceerd zomer 2007